فَزادَهُمُ اللَّه مَرَضاً ( 1 ) . . . ، و در آيت مفعول دوم محذوف است ، و تقديره ( 2 ) : سنزيد - المحسنين احسانا و خيرا و مثوبة . * ( فَبَدَّلَ الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * ، تبديل و تغيير متقارب المعنى باشند ، و از ميان ايشان فرق است . تبديل ، جعل الشّى مكان غيره باشد ، و تغيير بگردانيدن شكل و هيأت ( 3 ) او باشد . * ( الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * ، گفتند : مراد به اين ظلم كفر است ، يعنى كافران آن را كه ايشان را فرمودند بدل كفر كردند . قولا و فعلا ايشان را گفتند : از اين درهاى تنگ در شوى تا پشت خم كنى به تواضع ، ايشان بدل كردند بعضى به درهاى فراخ رفتند و راه بگردانيدند ، و بعضى به درهاى تنگ شدند پشت باز كردند و به پشت در شدند ، و به جاى آن كه ايشان را گفتند ، بگويى : حطَّة ، تا شما را كفّارت گناه بود ، گفتند : حنطة في شعير بر طريق استهزاء . قولى دگر آن است كه ، گفتند به لغت خود : هطا سمقاثا ( 4 ) ، يعنون حنطة حمراء ، به لغت ايشان گندم صرح ( 5 ) بود . * ( فَأَنْزَلْنا عَلَى الَّذِينَ ظَلَمُوا ) * ، فرو فرستاديم بر آنان كه ظلم كردند عذابى از آسمان . گفتند : طاعون بود ، و اين قول ابن زيد ( 6 ) است . عبد اللَّه عبّاس و قتاده گفتند : نوعى عذاب بود ، تا به يك روايت بيست و چهار هزار مرد ( 7 ) ، و به يك روايت هفتاد هزار مرد به يك ساعت هلاك شدند . و قوله : * ( مِنَ السَّماءِ ) * ، قولى آن است كه آن عذاب از آسمان آمد . بهرى دگر گفتند : مراد آن است كه من قضاء اللَّه ، و به سماء ، كنايت كرد از آن ، و گفتند : من قبل اللَّه ، و اين كنايت كرد از او ، و گفته‌اند : مراد اخبار از رفعت و علو است ، و حمل او بر حقيقت كردن اوليتر باشد ، اعنى آسمان . * ( بِما كانُوا يَفْسُقُونَ ) * ، به آن فسق كه كردند . و اصل فسق ، خروج باشد از چيزى ، و فاسق را براى آن گويند [ 90 - پ ] كه از فرمان خداى تعالى خارج باشد . و گفتند :

--> ( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) آيهء 10 . ( 2 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مب ، مر : تقدير چنين است كه . ( 3 ) . اساس و همهء نسخه بدلها : هيئت . ( 4 ) . دب ، آج ، لب ، فق ، مر : سمقايا . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها : سرخ . ( 6 ) . مج ، وز : ابن دريد . ( 7 ) . دب : مردند .